<< شوشل>>

 

1)همه‌ چی‌ بی‌ حساب‌ یخ‌ بسته

‌چشمه‌ی‌ آفتاب‌ یخ‌ بسته‌

2)خُش‌ْ (ک‌) شده‌ پَاْزِلیک‌ْ توی‌ِ هوا

پر و بال‌ عقاب‌ یخ‌ بسته‌

3)دال‌ رَ اِی‌ هوا مِدَرُّاْنَه

 


‌اَاْتِش‌ از اضطراب‌ یخ‌ بسته‌

4)توی‌ِ سرما مِیُاْن‌ِ اِی‌ برفوْ

پا خو سَاْل‌ِ جِراب‌ یخ‌ بسته‌

5)سیل‌ْ دَاْرَه‌ دَ طاق‌ِ بیخ‌ِ اُجاق

‌دینه‌ شیشَی‌ گلاب‌ یخ‌ بسته‌

6)وَاْمِلَرزه‌ گُلُاْن‌ِ رو قَاْلی

‌عکس‌ِ بَاْبا دَ قاب‌ یخ‌ بسته‌

7)اَو دِماغ‌ِ تِرِخ‌ زده‌ شُوشَل

‌اشک‌ِ چَاْش‌ِ رِباب‌ یخ‌ بسته‌

8)تُو خَزینه‌ مِیُاْن‌ِ اَوْیُن‌ْ داغ

‌دینه‌ سِدْ بوتراب‌ یخ‌ بسته‌

9)نُو مِیُاْن‌ِ تَنورِ تَاْبیده‌

هَوْلَکی‌، پر شتاب‌ یخ‌ بسته‌

10)توی‌ِ دِاْکُوْ پَلو شده‌ یخ‌ مک

‌روی‌ِ مَلْقَرْ کباب‌ یخ‌ بسته‌

11)یخ‌ زده‌ توی‌ِ کلّه‌ مغز و سواد

عِلْم‌ توی‌ِ کتاب‌ یخ‌ بسته‌

12)سَر کُو تو زمهریرِ دل، بنگر

عشقِ عالی جناب یخ بسته

13)خَوْ مِدیدُم‌ که‌ جبرئیل‌ مِگُفت

‌دَ جَهنَم‌ عذاب‌ یخ‌ بسته‌

14)چَوْ بُوْ دینه‌ که‌ باش‌ خَاْطِرْ جَاْم

‌دَ بهشت‌ هم‌ ثواب‌ یخ‌ بسته‌

15)بوی‌ یخ‌ وَاْزَنه‌ زِ شِاْرِ «سعید»

دگه‌ شِاْرُاْن‌ِ ناب‌ یخ‌ بسته

 

 

آوانگاری شعر محلی "شوشل"

šušal

 

1 ) Hame či bi hesâb yax baste

Češmeye  âftâb yax baste

2  ) xoš šode pāzelik tuye havâ

Paro bale oqâb yax baste

3  ) dâl re i havâ medarrōne

Āteš az ezterâb yax baste

4  ) tuye sarmâ meyōne I barfo

Pâ xo sāle jerâb yax baste

5  ) sayl dāre datâqe bixe ojâq

Dine šišay golâb yax baste

6  ) vā melarze golōne ru qāli

Akse bābâ da qâb yax baste

7  ) ow demâqe terex zade šušal

Aške čāše rebâb yax baste

8  ) tu xazine meyōne owyon dâq

Dine sed buterâb yax baste

9  ) no meyōne tenure tābide

Howlaki poršeta yax baste

10 ) tuye dēko palow šode yaxmak

Ruye malqar kabâb yax baste

11 ) yax zade tuye kalle maqzo savâd

Elm tuye ketâb yax baste

12 ) sar ko tu zamharire del bengar

Ešqe âlijenâb yax baste

13 ) xow medidom ke jebrail mogoft

Da jehannam azâb yax baste

14 ) čow bo dine ke bâš xāterjām

Da beheštam savâb yax baste

15) buye yax vāzane ze šēre” saeid”

Dege šērōne nāb yax baste

  

 

برگردان شعر "شوشل" به زبان فارسی معیار :   (( قندیل یخی))

 

1-همه چیز بی حساب یخ زده  / چشمه ی آفتاب یخ زده .

2-پرستو در هوا خشک شده /پر وبال عقاب یخ زده .

3-درخت را {سردی} این هوا می ترکاند/آتش از اضطراب یخ زده .

4-توی سرما، میان این برف ها/پا که سهل است جوراب یخ زده .

5-تماشایی ست که در طاقچه ی کنار بخاری/دیروز شیشه ی گلاب یخ زده .

6- گل های روی قالی به خود می لرزند/عکس بابا در قاب یخ زده .

7-آب بینی تِرِخ(اسم خاص)قندیل بسته / اشک چشم رباب یخ زده .

8-توی خزینه میان آب های داغ/ دیروز سیدابوتراب یخ زده .

9-نان میان تنور تافته/هول هولکی وشتابزده یخ زده .

10-توی دیگ ها پلو یخ مک شده /روی منقل کباب یخ زده .

11-توی سر مغز و سواد یخ زده/وعلم توی کتاب یخ زده .

12-به زمهریر ِ دل سر بزن وببین که عشق عالی جناب یخ زده .

13-خواب می دیدم که جبرئیل می گفت :/" در جهنم عذاب یخ زده ."

14-دیروز شایع بود که خاطر جمع باشید/ در بهشت هم ثواب یخ زده .

15-بوی یخ از شعر "سعید" می زند/ دیگر شعرهای ناب یخ زده .

 

 

 

 

 

لغات و اصطلاحات :

پازلیک pāzelik  : پرستو

دال dâl  :دار ، درخت

مدررانه medrrōne : می ترکاند

سیل sayl : سیر ، تماشا

بیخ bix : کنار

دینه dine  :دیروز

واملرزه vāmelarze : به خود می لرزد

ترخ terex  :اسم خاص ( نام دختر )

شوشل šušal  : قندیل یخی

ملقر malqar : منقل چو :čow : چو ، شایعه

××××××××

سخنی با مخاطبان عزیز گویش بیرجندی:

تعداد مصوّت ها در گویش بیرجندی بیشتر از مصوّت های زبان فارسی است.

و غیر از شش مصوّت ( --َ ) ، ( --ِ ) ، ( --ُ ) ،( آ )،  ( ای ) ،( او ) و دو مصوّت مرّکب

( اِی ) مثل" نی" و" کی " و( او ) مثل  " نو" و " جو " که در زبان فارسی هم هست ،

سه مصوّت کشیده وجود دارد که در فارسی نیست . این مصوّت ها عبارتند از :

( –َ  ) ی کشیده با نشانه ی( اَ اْ ) مثل : سَاْ ده  { ساده }

( --ِ ) ی کشیده با نشانه ی ( اِ اْ ) مثل  : اِاْساس { احساس }

(--ُ ) ی کشیده با نشانه ی ( اُ اْ ) مثل : شُاْنه { شانه}

که این مصوّت ها دو برابر مصوّت های کوتاه کشش صوتی دارند ومعادل  مصوّت بلندند

که در شعر می توانند جایگزین یکدیگر شوند.

نشانه های آوا نگاری :

صامت ها :  ب : b  پ :  p  ت:  t ث : s  ج :   j  چ : č   ح :  h   خ : x   د : d  ذ :  z  ر : r

                ز :   z  ژ :  ž   س : s  ش :  š ص: s  ض :   z ط :  t   ظ : z     غ : q  ف :  f

               ق :  q  ک: k     گ :  g    ل :  l  م : m  ن:  n   و :  v  ه :  h   ی :  y  

مصوّت ها :     

       کوتاه : ( --َ ) :   a    (--ِ ) :  e    ( --ُ ) : o

       بلند :    ( آ ) :    â   ( ای ):   i    ( او ):  u

      مرکّب :( او) :     ow  ( اِی ) :ey

     کشیده : ( اَ اْ ) :    ā   ( اِ اْ ) :    ē   ( اُ اْ ) :ō

                    ××××××

«انار اَاْرزو»*

 

 

    ١-روزِ رُوشَه‌ْ رْ وِل‌ْ کُنَی‌ ترک‌ِ غم‌ و شَاْدی‌ کُنَی‌

 

سر دَ تَاْریکی‌ کُنَی‌ یارِ مُوْ رَ وَاْدی‌ کُنَی‌

 

٢-یا بِرَی‌ در مجلس‌ِ دلدارْ شیرینی‌ کُنَی

یا بِرَی‌ وَر کوه‌ِ عشق‌ِ یار فرهَاْدی‌ کُنَی‌

 

٣-گر که‌ دل‌ْ وَر زلفی‌ِ زلفُاْن‌ِ دلبرْ بسته‌یَی

بس‌ که‌ ترک‌ِ رَاْحَتی‌ّ و ترک‌ِ اَاْزَاْدی‌ کُنَی‌

 

۴-تُو خَرَاْبَی‌ْ دل‌ْ خرابَه‌ گنج‌ِ عشق‌ِ یارِ مُوْ

 

گَر که‌ گنج‌ِ عشق‌ مَاْیَی‌ ترک‌ِ اَاْبَاْدی‌ کُنَی‌

 

۵-از پریشُاْنی‌ مُوْ رَ وَر سِرْ سُلُت‌ْ هُنْشُنْدِیَی‌

 

مُوْ رْ بکُشْتَی‌ از غَمُن‌ْ خُوْ ترک‌ِ جَلَّاْدی‌ کُنَی‌

 

۶-حجلة‌ دُاْمَاْدی‌ِ خُوْ رْ بُر خدا وَر هم‌ زَنَی‌

 

بُر عروس‌ِ پیرِ دنیا حیف‌ِ دُاْمَاْدی‌ کُنَی‌

 

٧-از انارِ اَاْرزو ای‌ عَاْشقُوْ دل‌ْ وَاْ کَنَی

یَک نظرْ وَر زندگی‌ ابرام‌ِ بَغدَاْدی‌** کُنَی‌

 

٨-بس‌ که‌ پیش‌ِ اَاْل‌ِ دل‌ْ صد سال‌ شَاْگِردی‌ کُنَی

پیش‌ از او که‌ مَستَه‌ بَاْشَی‌ فکرِ اُستَاْدی‌ کُنَی‌

 

٩-شِاْرِ نغزِ بیرجندی‌ رَ اگر که‌ بِشْنَوَی

ترک‌ِ شِاْرِ حافظ‌ شیرَاْزی‌ و سعدی‌ کُنَی‌

 

١٠-گوش‌ وَاْ دَاْرَی‌ اگر شِاْرِ «سعید عندلیب‌»

 

آفری‌ وَر طبع‌ و وَر ذوق‌ِ خدَاْدَاْدی‌ کُنَی‌

 

١١-اَو حیات‌ِ یارِ مُوْ پَس‌ بَاْدِر اَر دَاْرَی‌ بِرَی

 

‌سر دَ تَاْریکی‌ کُنَی‌ یارِ مُوْ رَ وَاْدی‌ کُنَی‌

            ****************

*عنوان ، برگرفته از داستانی ست نقل شده از یکی از عرفا به این شرح: 

 

ابراهیم خوّاص گوید: "دوازده سال بود تا مرا اناری شیرین آرزو می کرد ونخورده بودم . روزی گفتم نفس را آرزو بباید داد.روزی جایی می رفتم، درویشی را دیدم افتاده بر صفتی که وصف نتوان کرد. فراز رفتم ،بر بالین وی بنشستم وگفتم: ای درویش تو را چه آرزو می کند تا تمام کنم؟چشم برکرد ودر من نگریست. آنگه گفت:دوازده سال است تا تو را اناری آرزوست واز دل نمی توانی داشت. و آمده ای که آرزوی ِ من راست کنی.ابراهیم گوید: من متحیّر بماندم وگفتم: چند دوست خدای در میان خلق پنهان است که کس ایشان را نداند (پند پیران،مؤلف نامعلوم، ظاهراٌ مربوط به قرن پنجم )

 

** ابرام بغدادی: ابراهیم بغدادی معروف به خوّاص عارف قرن سوم هجری است. اصلاًایرانی ست. پدرش اهل آمل بود ؛ امّاچون تولد وپرورشش در بغداد بوده به "بغدادی" شهرت یافته است. "خوّاص"اش گفته اند چون ازطریق زنبیل بافی وحصیربافی و... امرار معاش می کرده است(خوّاص؛ از خوصxows   به معنی پوست درخت خرماست که از آن حصیر و زنبیل و... می بافته اند). در بین عرفا شهرتی به سزا داردواز او داستان های زیادی نقل شده است؛ از جمله داستان فوق.

        

آوانگاری شعر" انار آرزو "  

Anâre ārezu

1-ruze ruše r vel konay tarke qamo šādi konay

Sar da tāriki konay yare mo re vādi konay

2-yâ beray dar majlese deldâr širini konay

Yâ beray var kuhe ešqe yâr farhādi konay

3-gar ke del var zolfeye zolfōne delbar basteyay

Bas ke tarke rāhati yo tarke āzādi  konay

4-tu xarābay  del xarâbā ganje  ešqe yâre mo

Gar ke ganje ešq māyay  tarke ābādi  konay

5-az peray šōni  mo re var ser  solot  honšodeyay

Mor bokoštay az qamon xo tarke jallādi konay

6-hejleye dōmādeye  xor bor xodâ var ham zanay

Bor aruse pire donyâ  hayfe dōmādi konay

7-az anâre  ārezu ay āšeqo  del vākanay

Yak nazar  var zendgi ebrâme baqdādi konay

8-Bas ke piše āle del sad sâl šāgerdi konay

Pišazu ke maste bāšay  fekre ostādi konay

9-šēre naqze birjandi re agar  ke bešnavay

Tarke šēre hâfeze širāzeyo sādi konay

10-guš vādāray agar  šēre saide andalib

Âfari var tab o var zowqe xodadādi konay

11-ow hayâte yare mo pas bāderardāray beray

Sar da tāriki konay  yare mo re vādi konay

 

 

        برگردان شعر" انار آرزو" به زبان فارسی معیار:

 

1-روز روشن را ول کنید ،ترک غم وشادی کنید/ سر در تاریکی بکنید یار مرا پیداکنید

2- یا بروید در مجلس دلدار شیرینی کنید / یا بروید در کوه عشق یار فرهادی کنید

3- اگر دل به زلفی(زنجیر) زلف های دلبر بسته اید/ باید ترک راحتی و ترک آزادی کنید

4-تویِ خرابه ی دلِ خراب است گنج عشق یار من/ اگر که گنج عشق می خواهید، ترکِ آبادی کنید

5-ازپریشانی مرا زانو دربغل ونگران نشانده اید / مرا کشته اید از غم های تان؛ ترکِ جلَادی کنید

6-حجله ی دامادی خود را برای خدا به هم بزنید / برای عروس پیر دنیا حیف است که دامادی کنید

7-از انار آرزو ای عاشقان دل بکنید/ یک نظر بر زندگی ابراهیم بغدادی کنید

8-باید که پیش اهل دل صد سال شگردی کنید / پیش از آن که خواسته باشید فکر استادی کنید

9-شعر نغز بیرجندی را اگر که بشنوید،/ ترکِ شعر حافظ شیرازی و سعدی کنید

10-اگر که شعر سعید عندلیب را گوش کنید، /آفرین بر طبع و ذوق خدادادی کنید

11- آب حیات است یارم پس فانوس را بردارید وبروید/ سر به تاریکی بگذارید ویار مرا پیدا کنید

 ××××××

 «که‌ ملوچ‌؟»   سعید عندلیب 

1) جَاْهِل‌ِ دینه‌ سِرْسه‌کیچّه‌ مُگُفت

 

 

کَوش‌ و کیف‌ و کلا (ه‌) مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

 

 2) کِردیُم‌ْ خُان‌ُ و مُاْن‌ِ خُوْ رْ حرّاج‌

 

 

خُاْنَه‌ و سَرْپنا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

 

3) روزِ مُوْ رْ مغزِ بَاْدُم‌ِ بَاْسِ

 

 

سفرة‌ نَاْشْتا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

 

  4) مبتلای‌ِ بلا شده‌ دل‌ْ مُوْ

 

 

اِی‌ دل‌ِ مبتلا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

 

5) کَاْته‌ و تات‌ و سرْخراب‌ اَاْیُم

 

 

‌کلّه ی‌ بی‌هوا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

 

6) دردِ خُوْ رْ جا دوا مُوْ سرْ مِکَشُم

 

 

قرص‌ و شیشَی‌ْ دوا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

 

7) مَاْرِضا رَ صبا عمل‌ مِکُنَن

 

 

دردِ دل‌ْ مَاْرِضا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

 

8) مَاْتَمُاْنَاْیَه‌ تُو سِرا هر رو

 

 

داغ‌ِ مَاْتَمْسرا مُوُرَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

 

 9) زندگُاْنی‌ْ مُوْ کربلای‌ِ بُرار

 

 

روضة‌ کربلا مُوُ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

 

 10) بی‌ صدا دل‌ْ مُوْ مِشْکَنَه‌ هر رو

 

 

چینی‌ِ بی‌صدا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

 

 11) دم‌ِ بخت‌ اَاْیه‌ دخترِ از مُوْ

 

 

جا عروسی‌، عزا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟ 

 

 

 12) سرْ صف‌ْ اَاْیُم‌ اما نِدَاْرُم‌ پول

 

 

کوپن‌ِ نفت‌ و جا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

 

13) بیست‌ سالَاْ بُرا که‌ جُاْ مِکَنُم‌ْ

 

 

حَاْصِل‌ِ سال‌ و ما (ه‌) مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

 

14) کِردِیُم‌ پارْ کلیه‌ی‌ِ دَفروش

 

 

با امسال‌ پا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ؟

 

 

١5) پا نِبُو ور عصا مِدُم‌ْ تکیه

 

 

بَاْدِ چن‌ رو عصا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

 

16) موی‌ِ مو شُوْ سفید و روزْ سیاه

 

 

سیل‌ِ روزِ سیا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

 

17) هر بلای‌ِ میَاْ، مِگُم‌ کو بّا

 

 

زندگی‌ْ پُرْبلا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

 

18) مرگ‌ْ بُر مُوْ عروسی‌ِ به‌ خدا

 

 

اَاْرزوْ مُردَنا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

 

١9)«عندلیب‌ِ» اسیرِ تُو قفسُم

 

 

شِاْرِ شور و نوا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

 

20) غمِ دنیا نصیب ِ مو بَاْسِ

 

 

اجرِ روزِ جزا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌

 

 

21) مـُوْ رْ خـدا بـَاْس‌ِ از هـمـه‌ دنـیـا

 

 

همه‌ چی‌ جز خدا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ

 

               **٨****

برگردان شعر "که ملوچ"به فارسی معیار   ( که می خواهد؟ )

1)- جاهلی (جوانی) سر ِ سه کوچه می گفت/کفش وکیف و کلاهم را که می خواهد؟

2)- خانمان خود را به حراج گذاشته ام/ خانه و سر پناهم را که می خواهد؟

3)- روزی مرا مغز بادامی بس ا ست/سفره ی ناشتایم را که می خواهد ؟

4) – مبتلای بلا شده است دلم / این دل مبتلایم را که می خواهد ؟

5)-  گیج و منگ و سرخراب هستم / کلّه ی بی هوایم را که می خواهد ؟

6)- دردم را به جای دوا سر می کشم ( می نوشم )/قرص و شیشه ی دوایم را که می خواهد ؟

7)- محمد رضا را فردا عمل می کنند / درد ِ دل محمد رضایم را که می خواهد ؟

8)- ماتمان(عزاداری) است  در خانه هر روز / داغ ِ ماتمسرایم را که می خواهد ؟

9)-  زندگانی ام کربلاست برادر / روضه ی کربلایم را که می خواهد ؟

10)-  بی صدا دلم هر روز می شکند / چینی بی صدایم را که می خواهد  ؟

11)- دختری از من دم بخت است / به جای عروسی ، عزایم را که می خواهد ؟

12)- سر ِ صف هستم امّا پول ندارم / کوپن نفت وجایم را که می خواهد ؟

13)-  بیست سال است که جان می کَنم / حاصل سال و ماهم را که می خواهد ؟

14)- پارسال کلیه ای به فروش گذاشته ام / باز امسال پایم را که می خواهد ؟

15)- پا نباشد به عصا تکیه می دهم / بعد از چند روز عصایم را که می خواهد ؟

16)- مویم سفید شد وروزگارم سیاه / تماشای روز سیاهم را که می خواهد ؟

17)- هر بلایی می آید می گویم باشد/ زندگی پر بلایم را که می خواهد؟

18)- مرگ برایم عروسی است / آرزوی مردنم را که می خواهد ؟

19)- "عندلیب" اسیر قفس هستم / شعر شور و نوایم را که می خواهد ؟

20)– غم دنیا نصیب من کافی است / اجر روز جزایم را که می خواهد ؟

21)- مرا از تمام جهان خدا ، بس است/ همه چی جز خدایم را که می خواهد ؟