سعيد عندليب

سعيد عندليب شاعر نام آشناي بيرجندي است كه در سال 1334 در بيرجند متولد شد. او بيشتر شهرتش را مديون سرودن اشعاري نغز با لهجه ي شيرين بيرجندي است و از اين نظر بايد اورا شاعري دانست كه شعرش به متن توده ي مردم اين سامان از خواص تا عوام راه يافته است

عندليب در كناراين اشعار، چند سالي است كه با تنفس در فضاي شعر معاصر و كار جدي در اين عرصه، اثاري ارجمند وقابل اعتنا در قالب هاي مختلف شعري به دوستداران شعر وادب ارايه كرده است.

چند شعرازاين شاعر خوب وصميمي جنوب خراسان را با هم مرور مي كنيم:

 

 که‌ ملوچ‌؟!                     

 

1) جَاْهِل‌ِ دینه‌ سِرْسه‌کیچّه‌ مُگُفت

 

 کیف‌ و کوش و کلا (ه‌) مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

2) کِردیُم‌ْ خُان‌ُ و مُاْن‌ِ خُوْ رْ حرّاج‌

 

 خُاْنَه‌ و سَرْپنا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

 3) روزِ مُوْ رْ مغزِ بَاْدُم‌ِ بَاْسِ

 

 سفرة‌ نَاْشْتا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

  4) مبتلای‌ِ بلا شده‌ دل‌ْ مُوْ

 

 اِی‌ دل‌ِ مبتلا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

 5) کَاْته‌ و تات‌ و سرْخراب‌ اَاْیُم

  

‌کلّه ی‌ بی‌هوا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

 6) دردِ خُوْ رْ جا دوا مُوْ سرْ مِکَشُم

 

 قرص‌ و شیشَی‌ْ دوا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

 7) مَاْرِضا رَ صبا عمل‌ مِکُنَن

 

 دردِ دل‌ْ مَاْرِضا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

 8) مَاْتَمُاْنَاْیَه‌ تُو سِرا هر رو

  

داغ‌ِ مَاْتَمْسرا مُوُرَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

  9) زندگُاْنی‌ْ مُوْ کربلای‌ِ بُرار

 

 روضة‌ کربلا مُوُ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

  10) بی‌ صدا دل‌ْ مُوْ مِشْکَنَه‌ هر رو

 

 چینی‌ِ بی‌صدا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

  11) دم‌ِ بخت‌ اَاْیه‌ دخترِ از مُوْ

 

 جا عروسی‌، عزا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟ 

 

  12) سرْ صف‌ْ اَاْیُم‌ اما نِدَاْرُم‌ پول

 

 کوپن‌ِ نفت‌ و جا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

  

13) بیست‌ سالَاْ بُرا که‌ جُاْ مِکَنُم‌ْ

 

 حَاْصِل‌ِ سال‌ و ما (ه‌) مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

 14) کِردِیُم‌ پارْ کلیه‌ی‌ِ دَفروش

 

 باز امسال‌ پا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ؟ 

 

١5) پا نِبُو ور عصا مِدُم‌ْ تکیه

 

 بَاْدِ چن‌ رو عصا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

 16) موی‌ِ مو شُوْ سفید و روزْ سیاه

 

 سیل‌ِ روزِ سیا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

 17) هر بلای‌ِ میَاْ، مِگُم‌ کو بّا 

 

زندگی‌ْ پُرْبلا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

 18) مرگ‌ْ بُر مُوْ عروسی‌ِ به‌ خدا

  

اَاْرزوْ مُردَنا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

 

 ١9)«عندلیب‌ِ» اسیرِ تُو قفسُم

 

 شِاْرِ شور و نوا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌؟

  

20) غمِ دنیا نصیب ِ مو بَاْسِ

 

اجرِ روزِ جزا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ‌

 

 21) مـُوْ رْ خـدا بـَاْس‌ِ از هـمـه‌ دنـیـا

 

 همه‌ چی‌ جز خدا مُوْ رَ که‌ مَلَوچ

 

             ******

برگردان شعر "که ملوچ"به فارسی معیار  ( که می خواهد؟ )

1)- جاهلی (جوانی) سر ِ سه کوچه می گفت/کفش وکیف و کلاهم را که می خواهد؟

2)- خانمان خود را به حراج گذاشته ام/ خانه و سر پناهم را که می خواهد؟

3)- روزی مرا مغز بادامی بس ا ست/سفره ی ناشتایم را که می خواهد ؟

4) – مبتلای بلا شده است دلم / این دل مبتلایم را که می خواهد ؟

5)- گیج و منگ و سرخراب هستم / کلّه ی بی هوایم را که می خواهد ؟

6)- دردم را به جای دوا سر می کشم ( می نوشم )/قرص و شیشه ی دوایم را که می خواهد ؟

7)- محمد رضا را فردا عمل می کنند / درد ِ دل محمد رضایم را که می خواهد ؟

8)- ماتمان(عزاداری) است در خانه هر روز / داغ ِ ماتمسرایم را که می خواهد ؟

9)- زندگانی ام کربلاست برادر / روضه ی کربلایم را که می خواهد ؟

10)- بی صدا دلم هر روز می شکند / چینی بی صدایم را که می خواهد ؟

11)- دختری از من دم بخت است / به جای عروسی ، عزایم را که می خواهد ؟

12)- سر ِ صف هستم امّا پول ندارم / کوپن نفت وجایم را که می خواهد ؟

13)- بیست سال است که جان می کَنم / حاصل سال و ماهم را که می خواهد ؟

14)- پارسال کلیه ای به فروش گذاشته ام / باز امسال پایم را که می خواهد ؟

15)- پا نباشد به عصا تکیه می دهم / بعد از چند روز عصایم را که می خواهد ؟

16)- مویم سفید شد وروزگارم سیاه / تماشای روز سیاهم را که می خواهد ؟

17)- هر بلایی می آید می گویم باشد/ زندگی پر بلایم را که می خواهد؟

18)- مرگ برایم عروسی است / آرزوی مردنم را که می خواهد ؟

19)- "عندلیب" اسیر قفس هستم / شعر شور و نوایم را که می خواهد ؟

20)– غم دنیا نصیب من کافی است / اجر روز جزایم را که می خواهد ؟

21)- مرا از تمام جهان خدا ، بس است/ همه چی جز خدایم را که می خواهد ؟  

                                                    

 

سخنی با مخاطبان عزیز گویش بیرجندی:

تعداد مصوّت ها در گویش بیرجندی بیشتر از مصوّت های زبان فارسی است.

و غیر از شش مصوّت ( --َ ) ، ( --ِ ) ، ( --ُ ) ،( آ )، ( ای ) ،( او ) و دو مصوّت مرّکب

( اِی ) مثل" نی" و" کی " و( او ) مثل " نو" و " جو " که در زبان فارسی هم هست ،

سه مصوّت کشیده وجود دارد که در فارسی نیست . این مصوّت ها عبارتند از :

( –َ ) ی کشیده با نشانه ی( اَ اْ ) مثل : سَاْ ده { ساده }

( --ِ ) ی کشیده با نشانه ی ( اِ اْ ) مثل : اِاْساس { احساس }

(--ُ ) ی کشیده با نشانه ی ( اُ اْ ) مثل : شُاْنه { شانه}

که این مصوّت ها دو برابر مصوّت های کوتاه کشش صوتی دارند ومعادل مصوّت بلندند

که در شعر می توانند جایگزین یکدیگر شوند.

نشانه های آوا نگاری :

صامت ها :

             ب : b پ : p ت: t ث : s ج :  j چ : č  ح : h  خ : x  د : d ذ : z ر : r

               ز :  z ژ : ž  س : s ش : š ص: s ض :  z ط : t  ظ : z    غ : q ف : f

              ق : q ک: k    گ : g   ل : l م : m ن: n  و : v ه : h  ی : y  

مصوّت ها :     

      کوتاه :  a   ( –َ ) :      (--ِ ) : e   ( --ُ ) : o

      بلند :   ( آ ) :   â  ( ای ):  i   ( او ): u

     مرکّب :( او) :    ow ( اِی ) :ey

    کشیده : ( اَ اْ ) :   ā  ( اِ اْ ) :   ē  ( اُ اْ ) :ō                                                                

                                                                      

                              آوا نگاری شعر محلی بیرجندی

                                                " که ملوچ ؟"

                                                                      Kemalowč                                                                            

 ١-  Jāhel e dine ser sekičče mogo 

  Kif o kowš o kola mo re ke malowč

2- kerdeyom xōnemōne xor harraj

Xōne vo sarpana mo re ke malowč

3- ruze mor maqze bādome bāse

Sofraye nāštâ mo re ke malowč

4- mobtalâye balâ šode dele mo

Ei dele mobtalâ mo re ke malowč

5- kāte vo tât o sar xarâbāyom

Kallaye bi havâ mo re ke malowč

6- darde xor jâ davâ mo sar mekašom

Qors o šišay davâ mo re ke maloč

7- mārezâ re sabâ amal mokonan

Dared del mārezâ mo re ke malowč

8- mātamō nāye tu sera har ru

Dâqe mātamsarâ mo re ke malowč

9- zendegōni mo karbalâye borâr

Rowzaye karbalâ mo re ke malowč

10- bi sadâ del mo meškane har ru

Čineye bi sadâ mo re ke malowč

11- dame baxtāye doxtere az mo

Jâ arusi azâ mo re ke malowč

12- ser safāyom amâ nedārom pul

Kupene naft o jâ mo re ke malowč

13- bis sâla borâ ke jo mekanom

Hāsel e sâl o mâ mo re ke malowč

14- Kerdeyom pâr kolyeye da foruš

Bâz emsâlk pâ mo re ke malowč

15- pâ nebu var asâ medom tekye

Bāde čanru asâ mo re ke malowč

16- muye mo šo sefido ruz seyâ

Sayle ruze seyâ mo re ke malowč

17- har balâye meya mogom ku bâ

Zendegi por balâ mo re ke malowč

18- marg bor mo aruseye be xodâ

Ārezu mordanâ mo re ke malowč

19-" andalib"e asire tu qafasom

Šēre šuro navâ mo re ke malowč

20- qame donyâ nasibe mo bāse

ajre ruze jazâ mo re ke malowč

21- mor xodâ bāse az hame donyâ

Hame či joz xodâ mo re ke malowč

 

 كتاب چشمت               

دوره كــردم كـتـاب چـشـمـت را صـفحه اي اين كتاب كم دارد

صفـحـه اي بـاردارِ صــد پـرسش ، پـــرسشي كه جواب كم دارد

از كـتـاب نـگـاه تـو خـوانــدم مـن تـمـام دل تــو را امــــروز

گــويي ايـن بــار شـعـر چشـمـانت واژه ي ديـريـاب كـم دارد

شب نشستم كنار سفره ي ماه مي شنيدم كه آسمان مي گفت

قـــرص نـان نـگــاه گــرم تــو را سفره ي مـاهــتـاب كم دارد

شاعـر چــشـمـه هـاي در جريان مي سرود اين ترانه را آن روز

جــاري مـهـر مـهـربان تو را چــشـمـه ي آفــتــاب كـــم دارد

مي سرودم شـكـوه چشمت را مثل تشبيب يك قصيده ي سبز

با طـنيني كه نـغمــه هــايش را ســاز شـعــر شبــاب كــم دارد

گونـه هـايت به رنـگ سُـكر شـراب وَ لـبانـت به روحبــخشي آب

مـستـي بوسـه هـاي سـرخـت را خـمــره هـاي شـراب كــم دارد

مي ســرايــم غــزل غــزل بشـكـوه قـامـت تـاب گيسوان تو را

گيسواني كه از دل بي تـاب كس نـگـفــتـه كــه تــاب كــم دارد

همـّتي كـن كـه تــا بيـاويـزم شب غـم را به دارِ شـعــر و غــزل

بگـشــا بــنــد گـيـســوانــت را دارِ شـعـــرم طـنــاب كــم دارد

قـاب كـردم شـكـوه چـشـمــت را در مـيان دو ديـده ي شعـرم

گفتـم اين جلوه هاي جاويـدان حيف بـاشــد كه قـاب كــم دارد

خيس شد گونه هايش از باران ونگـاهـش در اين ميـان رقصيـد

گــفـت مـستـيّ چـشـم هـاي مـرا بــاده ي شـعر نـاب كم دارد

مـي ســرايـم نـگاه گـرمش را در شـب سـرد بـي وفـايــي هــا

گــونــه هــاي تـنـوري اش اين بـار آتـش التـهــاب كــم دارد

سينه سينه كباب شد دل هـا تــا سـرودم زسـينـه هــاي كـباب

سـوزِ غـمْ نـامه هـاي داغ مـــرا ســيـنـه هــاي كـباب كــم دارد

از نــگــاه معطّـــرم آن روز چشـمـه چـشـمـه گـلاب مي جوشيد

ادّعــا داشـت مــردِ خشـك انـديـش چشـم هــايم گلاب كم دارد

مي دواندم به كوچـه هـاي سؤال گـزمـه ي مستِ شهـر خودبيني

كــه چــرا مـحـتواي شـعــر شـمـا مـايـه ي انـقـــلاب كـــم دارد

حـد به بـازوي شعر من مي زد شـعـر هـاي نـجـيب مــحـجـوبـم

كــه چـرا شـعـر هــاي عــريـانت وا‍‍ژگـــان حـجــاب كـــم دارد

صلـه را ، نـنـگ را وَ نـكبت را مي كـنـد مـدح ، ذوق شـاعـر شـب

دستِ مولاي خـشــم مــا امــّا تيـغِ "احـفـوالتّــراب"* كـــم دارد

ظـلــم را مــرد بـــرنمي تــابـد بــا سيـاهي مـدام مـي جـنـگــد

دسـت مـردانِ شـب شـكـــن انـگـار ذوالفـقـار شـهـاب كـم دارد

 

 *اشاره به كلام مولا اميرالموءمنين (ع) دارد كه مي فرمايند:

احفوالتّراب في وجوه المداحين :در صورت مداحان وچاپلوسان خاك بپاشيد


/ 0 نظر / 16 بازدید